TikTok’ta genç bir kadın, göz altındaki koyu halkaları, solgun cildini ve kırılgan saçlarını göstererek “Sizde de ferritin yüzü var mı?” diye soruyor. Öncesi ve sonrası fotoğraflar paylaşan içerik üreticisi, görünümündeki bu değişimleri demir seviyelerine bağlıyor. TikTok ve Instagram’da, vücutta demir depolayan bir protein olan ferritinin düşük olmasının gözle görülür etkiler yaratabileceğini öne süren video ve paylaşımların sayısı giderek artıyor. Bu video da onlardan biri. Kullanıcılar; solgun veya gri görünen cilt, göz altındaki koyu halkalar, kuru ya da çatlamış dudaklar, saç dökülmesi ve zayıf tırnaklar gibi belirtileri sıralıyor. Bazıları da görünüşlerinde dikkat çekici farklılıklar olduğunu belirttikleri portre fotoğraflarını paylaşıyor. “Ferritin yüzü” ifadesi sosyal medyada geniş bir kitleye ulaşırken, bu konudaki videolar milyonlarca kez izleniyor. Ancak doktorlar, yalnızca dış görünüşe bakarak demir eksikliği tanısı koymanın mümkün olmadığını ifade ediyor. İngiltere’den aile hekimi Dr. Aziza Sesay, “‘Ferritin yüzü’ tıbbi bir tanı değil” diyor ve ekliyor: “Fakat vücutta bir şeylerin yanlış olduğuna dair bir ipucu olabilir.” Sesay, BBC’ye yaptığı açıklamada soluk cilt, saç dökülmesi veya kırılgan tırnakların demir eksikliğine eşlik edebileceğini ancak başka sağlık sorunlarının da belirtisi olabileceğini vurguluyor. Ferritin nedir? Ferritin düzeyi, vücuttaki demir depolarının durumunu gösterir. Hemoglobin ise alyuvarlarda bulunan ve oksijen taşıyan proteindir. Hemoglobin seviyesi düşük olduğunda kan yeterince oksijen taşıyamaz; bu durum anemi yani kansızlık olarak bilinir. Ancak demir depoları anemi gelişmeden önce de tükenebilir. Bu da bir kişinin kansızlığı olmasa bile demir eksikliği yaşayabileceği anlamına gelir ve buna bağlı belirtiler gösterebilir. Hematoloji uzmanı Dr. Drew Provan, “Depolanmış demiriniz kalmamıştır ama hemoglobin seviyenizi koruyorsunuzdur. Aradaki asıl fark budur” diyor. Diğer hematoloji uzmanı Dr. Sue Pavord ise demir eksikliğinin kadınlarda yaygın olduğunu ve çoğu zaman tanı konulmadığını belirtiyor. İngiliz Gastroenteroloji Derneği’nin kılavuzuna göre, ferritin düzeyinin litre başına 15 mikrogramın altında olması demir depolarının bittiğini, 30 mikrogramın altında olması ise genellikle depoların azaldığını gösteriyor.
Instagram ve TikTok’ta @marvluceskin kullanıcı adıyla saç dökülmesi üzerine paylaşımlar yapan 32 yaşındaki Lucy M., “ferritin yüzü” ifadesinin kendisinde fark ettiği değişiklikleri tarif ettiğini düşünüyor. Lucy 2021’de kalp çarpıntısı, yorgunluk ve saç dökülmesi yaşamaya başladıktan sonra kan testlerinin normal olduğu söylendi ve kendisine yaygın anksiyete bozukluğu tanısı konuldu ama sonraki testte ferritin düzeyinin litre başına 12 mikrogram olduğu belirlendi. Lucy o dönemde cildinin “gri” göründüğünü, saçlarının matlaştığını ve kolayca kırıldığını anlatıyor.Ferritin düzeyinin düşük olduğu zamanki fotoğraflarıyla düzeyi yükseldikten sonraki görüntülerini BBC ile paylaştı; iki dönem arasında hem hissettiği hem de görünümü açısından “geceyle gündüz kadar fark” olduğunu ifade ediyor.Demir eksikliği yüzünüzün görünümünü değiştirebilir mi? “Ferritin yüzü” hakkındaki videolar izleyicileri genellikle göz altındaki koyu halkalar ile solgun ciltten kuru dudaklara kadar çeşitli fiziksel belirtileri araştırmaya yönlendiriyor.Bir içerik üreticisi kameraya işaret ederek “Çirkin değilsiniz; ferritininiz düşük” diyor.Dr. Drew Provan ise bir kişinin yüzüne bakarak ferritin seviyesini belirlemenin “imkansız” olduğunu dile getiriyor.Belirgin derecede kansızlığı olan kişilerin soluk görünebileceğini belirtirken yorgunluğun da göz altındaki koyu halkalara katkıda bulunabileceğini açıklıyor.Ancak bu görsel belirtilerin “öznel ve güvenilmez” olduğunu özellikle vurguluyor.Sesay ayrıca koyu tenli bireylerde cilt rengindeki değişikliklerin daha az belirgin olabileceğine işaret ediyor; bu nedenle internet üzerinden tarif edilen belirtileri arayan biri demir eksikliğini atlayabilir.Farkındalık mı yoksa yanlış bilgi mi? Doktorlara göre bir kişinin hissettiği belirtiler ile ruh hali dış görünümünden daha kıymetli bilgiler sunabiliyor.Provan ve Sesay kan testlerinin yalnızca demir eksikliğini doğrulamak için değil aynı zamanda nedenini belirlemek ve tedavi sürecine yön vermek açısından önemli olduğunu ifade ediyor.Her iki doktor da tedavinin demir eksikliğinin altında yatan nedenleri de ele alması gerektiğini ekliyor; yoğun adet kanamaları, beslenme yoluyla yeterince demir alınmaması gibi faktörler nedeniyle gerçekleşebiliyor.Demir eksikliği genellikle ağızdan alınan demir takviyeleriyle tedavi ediliyor.Dr. Sue Pavord tabletlerin aç karnına tercihen sabah ilk iş olarak alınmasının en iyi yöntem olduğunu söylüyor; tabletlerin alındığı saatlerde çay veya kahve içilmemesi gerektiğini öneriyor çünkü bunlar demirin emilimini azaltabilir.Demiri etler, fasulyeler, mercimekler ile yeşil yapraklı sebzelerden almak mümkündür.Ayrıca demirlere zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıllar tüketmek de faydalıdır.Tanı konulmadan demir takviyesi yapmak zararlı olabilir çünkü kişi kendi kendine tedavi etmeye çalıştığında altta yatan sorunların araştırılmasını geciktirebilir.Lucy sosyal medyanın kadınların yaşadığı belirtileri daha ciddiye almasına yardımcı olduğunu düşünüyor; bazıları kötü giden şeyleri hissedip soru sorma cesareti bulabiliyor.Bununla ilgili olarak şöyle diyor: “Aman Allah’ım! Bu tam olarak benim yaşadığım şey”. Doktor olmadığını ancak paylaşımlarında kendi deneyimlerini anlattığını ekliyor.Lucy’ye göre bunu yapmak kadınlara sağlık ihtiyaçlarını ifade etmeleri konusunda bilgi vererek güçlendiriyor.Sesay ise sosyal medyayı “iki ucu keskin bir kılıç” olarak nitelendiriyor; insanları yardım almaya teşvik edebiliyor fakat kısa videoların etkisiyle bireylerin yanlış tanılar koymalarına yol açabiliyor.Lucy’ye göre önemli olan dış görünüşünüzden kendinize tanı koymak değil; ne zaman soru sormanız gerektiğini anlamak ve kötü giden şeyleri hissetmektir.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlanıldı; yayınlanmadan önce çeviri BBC gazetecisi tarafından kontrol edildi.
